تبلیغات
موسیقی - مقام :
 
موسیقی
صفحه نخست                         * ستاره ای برای همه *              موزیک ایرانی                تبادل لینک
درباره وبلاگ


دف به کف آورد و کف بر دف نهاد
کف به دف کوبید و جان بر کف نهاد

مدیر وبلاگ : معین الدین صادق زاده نایینی
لفظ مقام وجه تازی کلمه ی دستگاه است و گاهی به معنای موضع و محل قرار گرفتن انگشتان نوازنده نیز به کار رفته است و چون این مواضع که همان پرده های بسته شده بر دسته ی سازهاست هر یک معرف لحن یا آواز یا شعبه ایست ازین رو همان گاه یا مقام یا مواضع که آغاز گشته تسمیه شده است.مانند از نخستین گاه – یا اولین پرده آغاز می شود و دوگاه از دومین پرده و سه گاه که از سومین پرده و چهارگاه از چهارمین پرده و پنجگاه که از پنجمین پرده آغاز میشود{حافظ و موسیقی، حسینعلی ملاح}
هر یک از مقامات موسیقی از توالی یک ذوالاربع و یک ذوالخمس تشکیل می شود و هر یک مقام دوازده دایره را ملایم تشخیص کرده اند و آنها را مقامات اصلی می نامیدند.
1- عشاق 2- نوا 3- بو سلیک 4- راست 5- عراق 6- اصفهان 7- زیرافکن 8- بزرگ 9- زنگوله 10- راهوی 11- حسینی 12- حجازی
مقام یا جمع در موسیقی قدیم ایران توالی هفت صدا با تکرار صدای اولی در آخر مقام با جمع یا دور می نامیدند.
هریک از مقامات دوازگانه نیز دارای دو شعبه بوده اند
مقام شعبه

عشاق زابل ،اوج
نوا نوروز خارا ، ماهور
بوسلیک عشیران ، نوروز صبا
راست مرقع ،پنجگاه
عراق رهاوی عراق ، مغلوب
اصفهان نیریز ،نیشابورک
زیرافکن رهاب ،بیانی
بزرگ نهفت ، همایون
زنگوله چهارگاه ،غزال
رهاوی نوروز عرب ،نوروز عجم
حسینی دوگاه؛ محیر
حجازی سه گاه ، حصار

مقامات دوازده گانه را با دوازده بروج سال مطابقت داده اند:
1- مقام راست را به برج حمل نسبت داده اند
2- مقام اصفهان را به برج ثور نسبت داده اند
3- مقام عراق را به برج جوزا
4- مقام زیر افکن را به برج سرطان
5- مقام بزرگ را به برج اسد
6- مقام حجاز را به برج سنبله
7- مقام بوسلیک را به برج میزان
8- مقام عشاق را به برج عقرب
9- مقام حسینی را به برج قوس
10- مقام زنگوله را به برج جدی
11- مقام نوا را به برج دلو
12- مقام رهاوی را به برج حوت

قطب الدین محمود شیرازی شش دائره دیگر را ملایم دانسته و به اسامی زیر موسوم کرده است:
زنگبار
گلستان
بهار
بوستان
عذری
وامق

مقامات دوازده گانه دارای شش آواز بوده اند:
گوشت
گردانیه
نوروز
سلمک
مایه
شهناز

اسامی درجات گام که دارای هجده نت و هفده فاصله بوده است:
پگاه
نیم بیانی
نیم حصار
عشیران
نیم عجم
عراق
نیم ماهور
راست
زنگوله
راهوی
دوگاه
سه گاه
بوسلیک
چهارگاه
غزال
نوا
{نظری به موسیقی روح الله خالقی ج1 ص 62}
واما هر مقامی به خلاف اهل ریاضی از پیغمبری صلوات الله علیه پیدا شده و به آن پرده ناله و آه به درگاه اله می کرده اند
راست از حضرت آدم ابوالبشر
عشاق از حضرت موسی
عراق از حضرت یوسف
کوچک از حضرت یونس
حسینی از حضرت داوود
نوروز عرب و حسیینی از حضرت ابراهیم
رهاوی از حضرت اسماعیل

و این هفت مقام تا زمان یزدجرد شهریار بود تا آنکه سعدالدین محی آبادی که در فن موسیقی مهمات تمام داشت مقامات را به به دوازده رسانید در مقابل دوازده برج افلاک{بهجت الروح}
در ایران یکی از معانی مقام آهنگ موسیقی است و گویند فلان کس مقام می زند یا مقام می نوازد یا گویند مقامی خواند یا مقامی زد.در خراسان عوام الناس آن را مقوم به ضم اول گویند و چنین به نظر می رسد که این معنی از مزدیسنان در ایران باقی مانده باشد که روزی گاه یعنی گاثه را یک معنی آن نیز مقام باشد به عربی ترجمه کرده و آن را مقام نامیده باشند و چون گاه های مذکور با آهنگ موسیقی توام بوده است و اشعار هجایی آن دارای همان موازنه و فواصل و قراین و قطع و سکوت که در مقامات عربی می بینیم بوده ازین رو مقام خواندن که ترجمه صحیح گاه خواندن است از قدیم میان ایرانیان معروف گردیده است . در ادبیات فارسی نیز بلبل را به لقب زند خوان یعنی خواننده گاثه و اوستا نامیده اند که می رساند خواندن اوستا و زند نوعی از موسیقی و مقامات بوده است همچنانکه بید خوانی در هند عنوان خاصی دارد.بعدها مستعریه با صرف نظر کردن از جنبه مذهبی و آداب مزدیسنی آن همان معنی را رایج ساختند و سپس لغویون برای مقامه و مقامات وجه تسمیه وضع کردند مجلس گفتن یا خواندن قصص در انجمن با آهنگ یعنی به اصطلاح به تکیه به صوت نیز هنوز در بلاد اسلام معمول است و شک نیست که زهاد در مجلس ملوک نیز سخنان خود را با آب و تاب مخصوص و با آهنگ ادا میکردند که بیشتر در شنونده تاثیر داشته باشد و عجب است که هنوز فقرا و گدایان در ایران و عرب سئوال را با آهنگ و سجع و موازنه اظهار میدارند و این اثری است که از طرز ادای زهاد و فقرای حقیقی در مجالس و خانقاه ها باقی مانده است.مقامات ازین قبیل خواندن هاست که یا برای قصه خوانی یا برای وعظ در مجتمعات عمومی ادا می شده است و دارای اسجاع لطیف و الحان زیبا و عبارات مقبول و شعریات بوده و مقامه نویسان عرب هم ازین معانی استفاده کرده و این نام را بر قصص موعظه خویش نهاده اند زیرا آن را در مجالس واندیه(انجمن ها) و محافل می خوانده اند و مردم از آنها لذت می گرفته اند.اتفاقا بین معانی که برای مقامات در کتب لغت آمده با اصل قام یقوم قیام مناسبتی نیست...{سبک شناسی ملک الشعرای بهار ج2 ص 234 -235}

برگرفته از کتاب: فرهنگ موسیقی ایران
نوشته :نصرالله حدادی



نوع مطلب : مطلب، 
برچسب ها :
پیوندهای روزانه
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
   
بک لینک طراحی سایت